Việc mua sắm không còn bắt đầu ở cửa hàng

Trước đây, quá trình mua hàng thường khá đơn giản. Người tiêu dùng xác định nhu cầu, tìm kiếm sản phẩm rồi đến cửa hàng để lựa chọn. Nhưng trong thời đại số, hành trình mua sắm đã thay đổi đáng kể.

Ngày nay, rất nhiều quyết định mua hàng bắt đầu từ một bài đăng Facebook, một video TikTok, một nội dung review trên YouTube hoặc một quảng cáo xuất hiện khi người dùng lướt web. Con người không còn chủ động đi tìm sản phẩm như trước mà sản phẩm đang chủ động tìm đến người dùng.

Điều này xảy ra vì công nghệ đã làm thay đổi hoàn toàn cách thông tin tiếp cận khách hàng. Chỉ cần bạn xem một video về du lịch, tìm kiếm một đôi giày hoặc dừng lại vài giây ở một nội dung liên quan đến đồ công nghệ, hệ thống sẽ ghi nhận những tín hiệu đó.

Từ đây, hành trình tiêu dùng bắt đầu trước cả khi bạn thực sự có ý định mua hàng.

‍

‍

‍Thuật toán đang hiểu hành vi tiêu dùng nhiều hơn chúng ta nghĩ

Không ít người từng có cảm giác vừa nhắc đến một món đồ thì vài phút sau đã thấy quảng cáo xuất hiện trên mạng xã hội. Điều này khiến nhiều người nghĩ rằng điện thoại đang “nghe lén” cuộc trò chuyện.

Thực tế, điều diễn ra thường đơn giản hơn nhưng cũng đáng chú ý hơn.

Các nền tảng hiện đại không cần đọc suy nghĩ của người dùng. Chúng chỉ cần hiểu hành vi đủ tốt. Mỗi lượt tìm kiếm, thời gian dừng lại ở một nội dung, sản phẩm vừa xem hoặc thao tác tương tác đều trở thành dữ liệu.

Từ hàng nghìn tín hiệu nhỏ, hệ thống có thể phân tích sở thích, nhu cầu và dự đoán điều người dùng có khả năng quan tâm tiếp theo.

Điều đáng chú ý là thuật toán hiện nay không chỉ phản ánh hành vi tiêu dùng mà còn đang dần tác động đến hành vi đó.

Mạng xã hội đang biến cảm hứng thành nhu cầu

Một trong những thay đổi lớn nhất hiện nay là ranh giới giữa giải trí và mua sắm ngày càng trở nên mờ nhạt. Trước đây, người dùng thường chỉ tìm kiếm sản phẩm khi phát sinh nhu cầu cụ thể. Nhưng hiện tại, rất nhiều quyết định mua hàng lại xuất hiện một cách tự nhiên trong quá trình giải trí hằng ngày. Một video review, một đoạn clip “must-have”, một bài chia sẻ trải nghiệm hay đơn giản là một xu hướng đang lan truyền cũng có thể khiến người xem phát sinh nhu cầu gần như ngay lập tức.

Điều này đang tạo ra một kiểu tiêu dùng mới: mua vì cảm hứng. Chúng ta không còn chỉ mua thứ mình thật sự cần mà đôi khi mua thứ vừa được nhìn thấy vài phút trước đó. Đây cũng là lý do nhiều người mở ứng dụng chỉ để xem nội dung giải trí nhưng cuối cùng lại thêm sản phẩm vào giỏ hàng mà không hề có kế hoạch từ trước.

‍

‍

Công nghệ đang khiến việc chi tiêu diễn ra nhanh hơn

Không chỉ tác động đến quyết định mua hàng, công nghệ còn thay đổi hoàn toàn cách con người thanh toán. Trước đây, việc mua một món đồ thường gồm nhiều bước như chuẩn bị tiền mặt, đến cửa hàng, thực hiện giao dịch rồi mang sản phẩm về. Quá trình đó vô tình tạo ra khoảng thời gian đủ dài để người dùng suy nghĩ và cân nhắc kỹ hơn trước khi chi tiền.

Hiện nay, mọi thứ diễn ra nhanh hơn rất nhiều. Chỉ vài cú chạm, quét mã QR hoặc xác nhận trên điện thoại là giao dịch đã hoàn tất. Sự tiện lợi này giúp trải nghiệm mua sắm nhanh và dễ dàng hơn, nhưng đồng thời cũng khiến nhiều người ít cảm nhận được hành động “chi tiền” như trước.

Nhiều nghiên cứu về hành vi tiêu dùng cho thấy con người có xu hướng chi tiêu dễ dàng hơn khi sử dụng các phương thức thanh toán điện tử thay vì tiền mặt. Khi quá trình mua hàng trở nên quá nhanh và đơn giản, não bộ cũng giảm thời gian cân nhắc. Đó là lý do không ít người có cảm giác mua rất ít, nhưng đến cuối tháng lại không hiểu tiền đã biến mất từ lúc nào.

Công nghệ không chỉ thay đổi cách mua hàng mà còn thay đổi cách con người ra quyết định

Điều đáng chú ý nhất không nằm ở việc công nghệ giúp mua sắm dễ hơn. Sự thay đổi lớn nhất là công nghệ đang dần tham gia vào quá trình hình thành quyết định. Từ sản phẩm xuất hiện đầu tiên trên màn hình, nội dung bạn nhìn thấy, đánh giá được ưu tiên hay đề xuất dành riêng cho bạn, tất cả đều là kết quả của dữ liệu và thuật toán.

Người tiêu dùng hiện đại đang đứng trước nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết, nhưng cũng chịu ảnh hưởng bởi nhiều tín hiệu hơn bao giờ hết.

Trong tương lai, công nghệ sẽ tiếp tục cá nhân hóa trải nghiệm tiêu dùng ở mức sâu hơn nữa. Nhưng dù thuật toán thông minh đến đâu, khả năng nhận thức và kiểm soát hành vi vẫn là điều quan trọng. Bởi đôi khi quyết định mua hàng không bắt đầu từ nhu cầu thật sự, mà bắt đầu từ việc chúng ta đã nhìn thấy điều gì trên màn hình quá nhiều lần.

‍