Trong suốt 20 năm lịch sử của Box, công ty phần mềm điện toán đám mây nổi tiếng, chưa bao giờ CEO Aaron Levie cảm thấy hào hứng như hiện tại. “Đây là thời điểm thú vị nhất mà chúng tôi từng trải qua”, ông khẳng định. Thế nhưng, Phố Wall lại nhìn mọi chuyện theo một hướng hoàn toàn khác.

Cổ phiếu Box đã giảm 17% kể từ đầu năm 2026, sau khi khởi đầu năm mới bằng mức sụt giảm theo tháng mạnh nhất kể từ năm 2023. Box không đơn độc. Công ty này đang bị cuốn vào làn sóng bán tháo cổ phiếu phần mềm, khi nhà đầu tư ngày càng lo ngại rằng sự trỗi dậy của các “tác nhân AI” (AI agents) sẽ khiến nhiều doanh nghiệp phần mềm truyền thống trở nên lỗi thời.

AI tạo sinh làm thay đổi cuộc chơi

Chỉ số WisdomTree Cloud Computing Fund đã giảm khoảng 20% từ đầu năm 2026, riêng trong tuần này đã mất thêm 6,5%. Nhiều doanh nghiệp phần mềm khác thậm chí còn chịu thiệt hại nặng nề hơn Box.

HubSpot – một trong những tên tuổi lớn trong lĩnh vực CRM, đã giảm tới 39% trong năm nay, sau khi mất 42% giá trị trong năm 2025. Figma lao dốc 40%, Atlassian giảm 35%, còn Shopify mất 29% giá trị chỉ trong vài tháng.

Cú sốc này cũng giáng đòn mạnh vào các công ty quản lý quỹ tư nhân - những đơn vị đã đầu tư mạnh vào cổ phần và nợ của doanh nghiệp phần mềm trong thập kỷ qua. Cổ phiếu của Ares Management, KKR và Blue Owl Capital đều giảm hơn 9%, trong khi Blackstone và Apollo Global Management mất hơn 4,5%.

Những con số này phản ánh một tâm lý bi quan đang bao trùm thị trường: phần mềm ứng dụng, từng là “con gà đẻ trứng vàng” của Phố Wall, nay bị xem là nhóm dễ tổn thương nhất trước làn sóng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI).

Cơn bùng nổ AI tạo sinh bắt đầu từ hơn 3 năm trước, khi OpenAI tung ra ChatGPT, đã nhanh chóng lan sang lĩnh vực doanh nghiệp. Ngày nay, chỉ với vài dòng mô tả bằng văn bản, AI có thể tạo ra ứng dụng, website, nội dung marketing hay thậm chí là tài liệu pháp lý trong vòng vài giây hoặc vài phút.

Theo Aaron Levie, ngành phần mềm đang rơi vào trạng thái “bất hòa nhận thức”. Một mặt, các công ty nhìn thấy sức mạnh to lớn của AI trong việc nâng cấp và mở rộng sản phẩm. Mặt khác, họ phải đối mặt với nỗi sợ hãi từ bên ngoài rằng chính AI sẽ hủy diệt mô hình kinh doanh của mình.

“Cách nhìn này phần nào hiểu sai về việc các doanh nghiệp thực sự muốn dành nguồn lực, thời gian và năng lượng của họ vào đâu”, Levie chia sẻ trong chương trình The Exchange của CNBC.

Theo ông, các công ty sẽ luôn ưu tiên mua phần mềm từ những nhà cung cấp chuyên nghiệp trong các lĩnh vực như hệ thống quản trị nội bộ hay quản lý quan hệ khách hàng, thay vì tự xây dựng mọi thứ từ đầu và gánh theo toàn bộ rủi ro pháp lý, bảo mật và vận hành.

Quan điểm của Levie không phải là cá biệt. CEO Salesforce Marc Benioff cũng từng lập luận tương tự trong cuộc trò chuyện với Jim Cramer của CNBC hồi tháng 12/2025. Benioff nhấn mạnh rằng Salesforce đang nắm trong tay dữ liệu của khách hàng, và Agentforce, nền tảng tự động hóa quy trình bán hàng và chăm sóc khách hàng, là “sản phẩm tăng trưởng nhanh nhất trong lịch sử Salesforce”.

Bill McDermott, CEO ServiceNow, cũng lên tiếng sau khi công ty công bố kết quả kinh doanh và dự báo tích cực. Ông cho rằng lo ngại của thị trường là thiếu cơ sở, bởi các sản phẩm của ServiceNow đóng vai trò như “lớp ngữ nghĩa” giúp AI hiện diện khắp các doanh nghiệp.

Dan Springer, cựu CEO DocuSign và hiện là người điều hành startup phần mềm pháp lý Ironclad, thậm chí còn thẳng thắn hơn. Theo ông, ít nhất ở thời điểm hiện tại, AI vẫn chưa thể thay thế được các sản phẩm cốt lõi của ServiceNow. “Tôi chưa thấy thứ gì đủ sức tấn công vào ‘lãnh địa’ đó”, Springer nói.

Tuy nhiên, bất chấp những lập luận này, cổ phiếu Salesforce và ServiceNow đều đã mất khoảng 25% giá trị kể từ đầu năm.

Một trong những yếu tố thúc đẩy làn sóng bán tháo mạnh hơn đến từ Anthropic, công ty đứng sau mô hình AI Claude. Cuối tuần trước, Anthropic công bố hàng loạt tính năng mới cho Claude Cowork, công cụ năng suất hướng tới doanh nghiệp, bao gồm khả năng hỗ trợ lĩnh vực pháp lý, tài chính và marketing sản phẩm.

Đáng chú ý, Anthropic còn phát hành các plugin này theo giấy phép mã nguồn mở, cho phép doanh nghiệp tự do tùy biến. Claude hiện đang cạnh tranh trực tiếp với GPT của OpenAI và Gemini của Google, nhưng tập trung mạnh vào mô hình bán thuê bao cho các tập đoàn lớn muốn triển khai AI trên diện rộng.

“Tôi thực sự choáng ngợp trước công nghệ này”, Celso Pinto, Giám đốc sản phẩm cấp cao tại The Access Group, viết trên mạng xã hội X. Ông cho biết đã dùng Cowork và Claude Code để rà soát nội dung marketing, sửa lỗi kỹ thuật và tạo tài liệu pháp lý.

Ai mới là kẻ chiến thắng của kỷ nguyên AI?

Cả thị trường công khai lẫn tư nhân dường như đã đưa ra một kết luận rõ ràng: các công ty hạ tầng và những nhà phát triển mô hình AI hàng đầu mới là người chiến thắng, trong khi các hãng phần mềm ứng dụng bị xem là bên thua cuộc, bất chấp kết quả kinh doanh hiện tại.

Đầu tháng này, Anthropic ký thỏa thuận sơ bộ cho vòng gọi vốn 10 tỷ USD, với mức định giá lên tới 350 tỷ USD. OpenAI được cho là đang hướng tới định giá hơn 800 tỷ USD. Trong khi đó, Alphabet, công ty mẹ của Google, chứng kiến cổ phiếu tăng hơn 60% trong vòng một năm, đưa vốn hóa thị trường vượt mốc 4.000 tỷ USD.

Không chỉ các CEO phần mềm lên tiếng phản bác, nhiều nhà đầu tư và chuyên gia phân tích công nghệ cũng cho rằng thực tế trên thị trường không bi quan như Phố Wall tưởng tượng. Theo họ, các doanh nghiệp mua phần mềm chưa hề “vứt bỏ” các giải pháp hiện có để chạy theo AI.

Trong một báo cáo về HubSpot, các nhà phân tích của Stifel cho biết hoạt động kinh doanh của công ty này vẫn ổn định. “Bất chấp nỗi lo AI gây gián đoạn, không đối tác nào đề cập đến việc cắt giảm nhân sự hay số lượng người dùng do AI trong ngắn hạn”, báo cáo viết, đồng thời khuyến nghị mua cổ phiếu.

Các nhà phân tích của Cantor theo dõi Monday.com cũng đánh giá công ty quản lý dự án này là “doanh nghiệp tăng trưởng có lợi nhuận, hưởng lợi từ xu hướng hợp tác số và AI mang tính dài hạn”. Họ cho rằng mức giảm 29% từ đầu năm đã tạo ra “thiết lập đầu tư hấp dẫn”.

Byron Deeter, nhà đầu tư lâu năm trong lĩnh vực phần mềm đám mây tại Bessemer Venture Partners, thậm chí còn coi đây là thời điểm “mua khi thị trường hoảng loạn”.

“Hỗn loạn tạo ra cơ hội!”, Deeter viết trên X. “Rất nhiều tiền sẽ được tạo ra cho những ai đủ niềm tin để đặt cược đúng vào phần mềm, cả trên thị trường công khai lẫn tư nhân, ngay lúc này”.

Tại Box, nơi Deeter từng là nhà đầu tư từ sớm, CEO Aaron Levie thừa nhận rằng ngay cả khi nỗi sợ của nhà đầu tư là bị phóng đại, các công ty phần mềm cũng không có lựa chọn nào khác ngoài việc nhanh chóng ôm lấy AI.

“AI đang buộc mọi công ty phần mềm phải luôn trong trạng thái cảnh giác”, Levie nói. “Nó ép các doanh nghiệp lâu năm phải làm nhiều hơn cho khách hàng của mình. Tôi nghĩ đó là điều tuyệt vời cho thị trường và cho các bộ phận IT”.

Trong bối cảnh ấy, nghịch lý của ngành phần mềm ngày càng rõ ràng: chưa bao giờ công nghệ lại mạnh mẽ và giàu tiềm năng như lúc này, nhưng cũng chưa bao giờ niềm tin của thị trường lại mong manh đến thế. Và chính sự mâu thuẫn đó đang định hình cuộc chơi của kỷ nguyên AI.

Theo VietnamFinance